https://diyalektolog.com/?mod=sayi_detay&sayi_id=1216 Diyalektolog - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi tr 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45075 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45075 Ruhan KARADAĞ YILMAZEmir YEGANEH Bu çalışmanın amacı, Türkiye ve İran sınıf öğretmeni yetiştirme sistemlerinin programa giriş ve mezun olma koşulları, öğretim süreçleri, değerlendirme sistemleri ve öğretmen olabilme koşulları, programların bilgi ve yeterlik alanları ve bu alanların içerdikleri dersler ve kredileri bakımından karşılaştırılmasıdır. Betimleyici karşılaştırmalı eğitim araştırması modeliyle gerçekleştirilen bu çalışmada karşılaştırmalı araştırma tekniklerinden yatay karşılaştırma tekniği kullanılmıştır. Araştırma verileri doküman incelemesi yöntemiyle toplanmış, veri analizinde yorumlayıcı analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda Türkiye ve İran’da uygulanan sınıf öğretmeni yetiştirme programları arasında programa giriş koşulları, öğretme-öğrenme süreçleri ve değerlendirme sistemleri ile öğretmen olabilme koşulları bakımından benzerlikler bulunduğu ortaya çıkmıştır. Buna karşın İran sınıf öğretmenliği lisans programında Türkiye’de uygulanan sınıf öğretmenliği lisans programına göre öğretmenlik uygulaması, alan eğitimi ve genel kültür derslerine; proje, araştırma-geliştirme, program geliştirme ve öğrenme ünitesi tasarlama gibi pedagojik alan içerikli derslere daha fazla önem ve ağırlık verildiği sonucuna varılmıştır. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45534 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45534 Nurcan UZELKadir KARATEKİN Bu çalışmanın amacı biyoloji ve coğrafya öğretmen adaylarının kelime ilişkilendirme testi ile temel ekolojik kavramlardan ‘ekosistem, komunite, populasyon ve habitat’ anahtar kavramlarına ilişkin bilişsel yapılarını belirlemektir. Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye’de bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinde Biyoloji ve Coğrafya Eğitimi Ana Bilim Dalı’nın 4. sınıfında öğrenim gören toplam 56 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmada ‘kelime ilişkilendirme testi’ (KİT) veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Biyoloji ve coğrafya öğretmen adaylarının kelime ilişkilendirme testine verdikleri cevaplara göre hazırlanan frekans tablosuna göre anahtar kavramlarla ilgili biyoloji öğretmen adaylarının toplam 91; coğrafya öğretmen adaylarının ise toplam 95 kelime kullandığı sonucuna ulaşılmıştır. Biyoloji öğretmen adaylarının toplamda 182 kelime ile toplamda 165 kelime üreten coğrafya öğretmen adaylarından daha fazla kelime ürettikleri belirlenmiştir. Ayrıca anahtar kavramlar bazında bakıldığında ise yine ekosistem, komunite ve populasyon kavramlarıyla ilişkili üretilen kelime sayısının biyoloji öğretmen adayları lehine olduğu anlaşılmaktadır. Bu bulgulara göre, biyoloji öğretmen adaylarının coğrafya öğretmen adaylarına göre anahtar kavramlara ilişkin bilişsel yapılarının daha gelişmiş olduğu sonucuna ulaşılabilir. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45997 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45997 Nilnur TANDAŞGÜNEŞ KAHRAMANGünel EMCHİYEVA Bu çalışma teknolojik yeniliklerle birlikte iletişim süreçlerinde yaşanan değişimin toplumsallaşma süreçlerine etkisini vurgulamaktadır. Çevrimiçi ortamların bireyler tarafından etkileşimli iletişim aracı olarak kullanımı, toplumsallaşma süreçlerinin gerçek dünyadan sanala aktarılmasını sağlamıştır. Mikro alanda, blogosfer çevrimiçi ortamında iletişim süreçlerinin değişimi ve yeni toplumsallaşmaya yansımaları incelenmiştir. Araştırma evreni olarak blogosferde en çok bilinen blog türlerinden biri olan seyahat blogları seçilmiştir. Araştırma örneklemi olarak en çok takipçisi olan üç Türk blogger’ının blogları seçilmiştir. Pierre Bourdieu’nün alan, sermaye ve habitus kavramlarına dayanan düşünümsel sosyolojik bakışı temelinde, iletişimin dilinin yeni toplumsallaşmaya yansımaları üzerine betimsel bir inceleme yapılmıştır. Bloggerların her birinin en yüksek etkileşime sahip beş yazısı ve bu yazıya gelen yorumlar betimsel bir yöntem olan netnografik analiz ile değerlendirilmiştir. Araştırma deseninin oluşturulması aşamasında sosyolog Pierre Bourdieu’nün kavramsal altyapısından yararlanılmıştır. Elde edilen araştırma bulguları sonucunda teknolojik yeniliklerin iletişim süreçlerinin değişimine önemli derecede etkisi olduğu ve çevrimiçi ortamlarda iletişimsel olarak yeni bir toplumsallaşma biçiminin ortaya çıktığı gözlemlenmiştir. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45375 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45375 Sinem GÜDÜM Merriam-Webster sözlüğünde (2020), “insanlaştırma / humanization” bir şeyin “insan” olarak temsil edilir hale sokulması olarak tanımlanır; başka bir deyişle, insani nitelikleri insan olmayana atfedilmesidir. Cansız objelere, hayvan ya da bitkilere insani özellikler vermek, onların bireyler tarafından daha ‘bilindik’ algılanmalarına ve dolayısıyla daha yakın gözükmelerine sebebiyet verebilir. Tek başına bu tanım, insan yaşamında ve dolayısıyla reklamcılıkta "nesne" nin sürekli insanileştirilmesinin arkasındaki nedenlerden birini göstermektedir. İnsan özelliklerini insan olmayanlara atfetmek, antropomorfizm (insanbiçimcilik) olarak tanımlanır. Çalışmaların sonuçları gösteriyor ki, insanlaştırılmış bir ürün sunumunun izleyiciler arasında olumlu duygular yaratması ve satın alma davranışlarında olumlu bir etki yaratması nedeniyle antropomorphizm etkili reklam stratejilerindendir. Bu bağlamda, tüketicilerin nesneleri 'insan' olarak algılamaları sağlandığında satışlarda artış görülmesinin altında yatan başka olası nedenler nelerdir? Yapay zeka çağında insansı robotların kullanımını teşvik etmek için filmler bir reklam aracı olarak mı kullanılmaktadır? Nesne ile özne arasında kurulan böylesi korelasyonların gelecekte öngörülebilir sakıncaları olabileceği açıktır. Bu makalede, insansı robotları tanıtmak için filmlerde antropomorfizmin kullanılması, “EX-MACHINA” filmi bir vaka çalışması olarak ele alınarak yapılacak; konu, ilgili içerik analizi üzerine söylem analizi uygulanarak tartışılacaktır. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45777 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45777 Sinem EYİCE BAŞEV Göz izleme, bir web sayfasını görüntüleyen kişinin gözün odaklandığı yeri veya gözün hareketini ölçmeyi içerir. Göz izlemenin amacı, site ziyaretçilerinin, ilgili site üzerinde nereye baktıklarını, ne kadar süre baktıklarını, sayfanın uzunluğuna ne kadar baktıklarını ortaya koymaktır. Araştırmanın modeli durum çalışmasıdır ve araştırma kapsamında internet alışverişi yapılan n11.com ve hepsiburada.com sitelerinin kullanışlılık kıyaslamaları irdelenmiştir. Çalışma kapsamında 25 – 45 yaş aralığında bulunan 19 kişiye bu iki farklı siteye giriş yaparak derin dondurucu almaya çalışılmaları gerekliliği aktarılmış ve uygulama yapılmıştır. İnternet ortamında karşılaşılan sayfadan http://www.n11.com ya da http://www.hepsiburada.com web sayfasını açtıktan sonra önce ana sayfayı incelenmesi ve hemen akabinde de, derin dondurucuların bulunduğu sayfaya ulaşıp Beko Marka Derin Dondurucuları inceledikten sonra Beko 7216 DF kodlu A+ 5 Çekmeceli derin dondurucu sayfasının açılması ve ürünün incelenmesi talep edilmiştir. Daha sonra ürünü sepete ekleyip işlemlere alacakmışsınız gibi devam edilerek, bitirdikten sonra sayfanın kapatılması talep edilmiştir. Çalışmamızda analiz metodu olarak göz izleme yöntemi kullanılmıştır. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45552 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45552 Mahmmut SAMARAhmad EL,HERSH Üretim, toplumun ekonomik gelişimini sağlayan, bunun için çalışan ve sosyal dokuyu koruyan kanadı oluşturması yönüyle iktisadın önemli konularından biri sayılmaktadır. Hiçbir toplum üretim sürecine uzak duramaz. Müslüman toplumun kültürel mirası imanî ve İslamî olduğuna göre üretim konusunda İslamî bir ölçünün bulunduğu objektif bir gerçekliktir. İslam ekonomisinde, İslam iktisadı düşüncesi ile uyumlu olarak üretim teorisini güçlendiren olumlu yapılar bulunmaktadır. Bu çalışmada iktisadın önemli meselelerinden biri olan üretim ele alınmaktadır. Çalışmanın hedeflerinden biri İslam iktisat sisteminin üretim alanındaki inklüzyonlarını ortaya çıkarmaktır. Bununla birlikte ekonomide üretim düşüncesi ile ilgili İslam iktisadı ilkelerinin ortaya koyduğu kuralları ve belirleyici kriterleri sunmayı hedeflemektedir. Araştırmada konuyu doğrudan veya dolaylı olarak ele alan kaynaklar tümevarım yöntemiyle tarandı. Konunun işlendiği bölümler tahlil edilerek birtakım fıkhî çıkarımlarda bulunuldu. Bu amaçla öncelikle konunun kavramsal çerçevesi çizildi. Ardından ana hatlarıyla üretim süreci üzerinde duruldu. Son olarak ise İslam iktisat düşüncesinin üretim konusundaki bakışı ortaya kondu. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45737 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45737 Necla YASDIMAN DEMİRDÖVEN Asr Suresi Kur’an’ın 103. sûresidir. İmam Hatip, İlahiyat ve İslami İlimler Fakülteleri ile Dil okullarının artışıyla birlikte Kur’ân’ı Arapça aslından öğrenmek isteyenlerin sayısında da artış görülmektedir. İnternete erişim sayesinde artık halkın her kesimi istediği bilgiye pek çok bölgemizde rahatça ulaşabildiğinden uzaktan eğitim yoluyla da Arapça eğitimi hızlanmıştır. Bu rağbet pek çok mealin toplandığı meal sitelerinin çoğalmasını da beraberinde getirmiştir. Türkçe konuşan bir kesim artık sadece mealle yetinmemekte, cümlelerin kavram ve i’rab analizini de akademik sahalarda aramaktadır. Araştırmalarımız bu hususların hepsini birden ele alan çalışmaların yeterli olmadığı yönündedir. Amacımız bu ihtiyaca cevap vermek, hem kavram hem i’rab hem de mealler açısından yapılan bir mukayeseyi gözler önüne serip bir fikir vermeye katkı sağlamaktır. Bu gayeye yönelik olarak önce surenin önemi araştırılmıştır. Akabinde her bir ayetin içinde yer alan önemli kavramlar kaynak eser konumundaki pek çok Arapça sözlükten taranmıştır. Ardından bazı müfessirlerimizin ayete yönelik bildirimlerine değinilmiştir. Daha sonra her bir ayet Arapça dilbilgisi kaideleri bakımından incelenmiştir. Toplanan verilerden istifade edilerek herhangi bir meal sitesinden sayıca az olan çeşidi seçilerek karşılaştırma yapılmaya çalışılmıştır. Böylece meallerle bu araştırma sonuçlarının ne kadar ayrıştığı veya örtüştüğü yönünde bulgulara rastlanmıştır. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45536 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45536 Cengiz ÖZGÜNMustafa ULUÇAKAR Bu çalışmanın amacı, bürokratikleşmeyi toplumsal yaşamın bütün düzeylerine aktaran, bu yönüyle çağdaş dünyanın kaçınılmaz özelliklerinden biri gibi görünen ve neoliberalizmle daha belirgin hale gelen “total bürokratikleşme” olgusunun gündelik yaşam üzerindeki etkilerini tartışmaktır. Çalışma verileri literatür taraması-ikincil kaynaklardan elde edilmiştir. Bu bağlamda çalışmada yeni bir kuramsal analiz veya kavramsal bir katkı sağlama yerine literatürdeki tartışmalar üzerinden eleştirel bir yorum geliştirilmeye çalışılmıştır. 20’nci Yüzyıla damgasını vuran bürokratik yönetim modeli neoliberalizmin kamu yönetimindeki yansıması olarak görülebilecek yeni kamu işletmeciliği yaklaşımının ortaya çıkmasıyla sık sık eleştirilmeye başlanmıştır. Yeni kamu işletmeciliği yaklaşımının önde gelen amaçlarından biri; özel sektör yönetim mantığının egemen kılınması suretiyle devletin idari aygıtındaki bürokratik formaliteleri azaltmaktır. Buna karşın günümüzde bürokratik formalitelerin, sadece devletin idari aygıtında değil, gündelik yaşamın bütününde yaygınlaştığı görülmektedir. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45602 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45602 Nisa Gökden KAYA Eski ve evrensel bir olgu olan oyun, çocukların hayatında önemli bir yer tutar. Oyun, normal gelişim gösteren çocukların yanında üstün yetenekli çocukların da gelişimini desteklemek açısından önemli ve işlevsel bir araçtır. Akranlarından bilişsel özellikler açısından hızla gelişen üstün yetenekli öğrenciler, ortalamanın üzerinde yetenek, yaratıcılık ve görev bağlılığına sahiptir ve bu üçünü birleştirerek bir veya daha fazla alana uygularlar. Bu araştırmada üstün yetenekli çocukların oynamayı tercih ettikleri oyun türlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma modellerinden biri olan 'durum çalışması' modeli tercih edilmiştir. Veriler, 2019-2020 eğitim öğretim yılında Türkiye'deki Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden 20 öğrenciyle yapılan telefon görüşmeleri sonucunda elde edilmiştir. Verilerin içerik analizi tekniği kullanılarak analiz edilip yorumlanmasının ardından üstün yetenekli çocukların yaratıcılıklarını ve düşünme becerilerini geliştiren satranç ve lego gibi oyunları tercih ettikleri belirlenmiştir. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45591 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45591 Sinan ÇAYA Avcılık insanoğlunun çağlar boyunca önemli bir faaliyeti olmak sıfatıyla edebiyatta ve sair sanat çalışmalarında çoktandır yerini almış bulunmaktadır. Şiirler, romanlar, hikâyeler, masallar, söylenceler ve filimler bize avcılıkla ilgili birçok sahneler sunarlar. Modern romanlardaki yasak avcılığa da, anılan yapıtlarda rast gelinir. Edebiyat ve sanat sosyolojisi açısından bakıldığında; muhayyilenin ürünü yapıtlar, gerçek hayatı aksettirme ve aydınlatmakta elbette önemlidir. Çok sayıda ilgili çalışmanın topyekûn bir listelemesi bir tek makalenin hacmini çoktan aşan fevkalâde yüklü bir küme oluştururdu. Bunu yapmak yerine, yalnızca benzerlerinden ibaret bir örneklem üzerine atıflar yapılmıştır. Tabiî ki anılan özgül çalışmalar; yazarın son seneler zarfında gerçekleştirdiği okuma saatleri ve seyrettiği filmler ile kaimdir. Fikirleri takip eden daha da ileri çağrışımlar; kaynakça öncesinde notlar hâlinde ayrıca sunulmuştur. Okuyucu adına makaleyi daha haz verici kılmak adına; birtakım görseller de sayfalar arasına serpiştirilmiştir. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45570 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45570 Kadir ALBAYRAKHalime YEŞİLYURT Sözlü edebiyatın ilk örneğini oluşturan masallar, çocukların psikolojik ve sosyal gelişiminde büyük rol oynar. Bunların devamı niteliğinde sayılabilecek çocuk edebiyatına dâhil edilen eserler, çocuğun gelişimi, okuma alışkanları ve eğitim hayatı için önemli bir role sahiptir. Dolayısıyla bu eserlerin de belirli özellikleri taşıması gerekmektedir. Çocuk edebiyatı eserlerinde, resimleme, metnin sayfa ve kapak tasarımı, yazı boyutu, ciltleme gibi temel bazı nitelikler dış yapı ile ilgili özellikler olarak sıralanırken; konu seçimi, dil ve üslup özellikleri, hangi kahramanın okuyucusuna nasıl sunulduğu ya da eserin kurgusu da iç yapıyla ilgili unsurlardır. Bu çalışmada, iyi ve kabul edilebilir çocuk kitaplarının iç ve dış yapı ile ilgili özellikleri, Umberto Eco’ nun Cecü’ nün Yer Cüceleri (Tre Racconti) adlı masal kitabı örneğinde incelenmiştir. Çalışmanın amacı, daha çok bilim insanı ve romancı yönüyle ortaya çıkan Umberto Eco' nun, fantastik ve bilimkurgu özelliklerini harmanlayarak üretmiş olduğu söz konusu kitabın analizi ile eserin çocuk edebiyatındaki yeri ve önemini tespit etmektir. Çocuk edebiyatı alanında çeşitli kaynaklarda belirtilen iç ve dış yapı ile ilgili ortaya konan özellikler çalışmanın kuramsal alt yapısını oluşturmuş ve bu yöntem doğrultusunda Eco’nun eserinin çocuk edebiyatı metinlerinde aranılan nitelikleri karşıladığı sonucuna varılmıştır. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45742 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=45742 Mutlu YORULDU Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 116’ıncı maddesinde vergi hataları; “vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması” şeklinde tanımlanmaktadır. Hatanın neden olduğu sonuçlar gerçek sonuçlar olmayarak gerekli düzeltme işlemleri sonucunda gerçek sonuca varılması gerekmektedir. Vergi hatalarının ivedi biçimde ortadan kaldırılmaması durumunda devlet hazinesi açısından vergi kaybı doğabilecek ya da vergi mükellefi hak mahrumiyeti yaşayabilecektir. Vergi hatalarının giderilmemesi durumunda aynı zamanda VUK 3’üncü maddesinde belirtilen ve vergilendirme işlemlerinin temel hükümlerinden olan “vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esastır” hükmüne aykırılık doğmuş olacaktır. Diğer taraftan Anayasa’nın “vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinin 2’nci fıkrasında belirtilen ve vergi politikasının amaçlarından olan “vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır” ilkesiyle bağdaşmayarak, Anayasa’ya aykırılık söz konusu olabilecektir. Bu çalışmada vergi hatalarının muhteviyatı ile birlikte hüküm ve sonuçları üzerinde durulmuş ve özellikle VUK ve Anayasa Hukuku açısından olası tartışmalı durumlardan bahsedilmiştir. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=44651 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=44651 FATMA KOÇ Kitâb-ı Güzîde karışık dilli eserler dönemi içerisinde değerlendirilen eserlerden biridir. Ebû Nasr bin Tahir bin Muhammed es-Serahsî tarafından yazılmıştır. Ancak yazarı hakkında pek fazla bilgi bulunmamaktadır. Kitâb-ı Güzîde İslâmî konuları ihtiva etmekle birlikte eserin birçok nüshası bulunmaktadır. Bu makalede bir geçiş dönemi eseri olan Kitâb-ı Güzîde adlı eserde mevcut olan birleşik fiiller değerlendirilmiş ve sayısal veriler açısından analiz edilerek incelenmiştir. Çalışma oluşturulurken Serhat Küçük’ün “Kitâb-ı Güzîde Akâidü’l-İslâm adlı eseri esas alınmıştır. Çalışmada tarama yöntemiyle metinde yer alan birleşik fiiller belirlenmiştir. Tespit edilen birleşik fiiller yapısına göre tasnif edilmiştir. Çalışma metne dayalı olduğu için tespit edilen fiillerin yer aldığı cümlelere yer verilmiştir. Ulaşılan veriler ışığında fiillerin kullanım sayıları verilmiş olup belli çıkarımlara ulaşmak hedeflenmiştir. 2026-07-16 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=43527 https://diyalektolog.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=43527 Levent DUMAN Kitap Tanımı 2026-07-16